Aanvullingen op de 3-delige serie ‘Jachtschippers en boeierknechten’ in ‘Spiegel der Zeilvaart’ (2025-7, 2025-8 en 2025-9)
Met dank aan: Marianne van Beek en Frans Cladder (ENV), Jan Paul van Geffen, Binnert en Pieter Halbertsma, Charles Koek, Sybren Kingma Boltjes, Jelle Koenen (Fries Scheepvaart Museum), Andi Manser, Frits van der Mark, Bram Nijenhuis, Gerrit van der Pluijm, Alisa Stekelenburg, Bob Wierenga, Tjabien Wissenraet (KNZ&RV), Jan Hein Wondergem, Henjo Zwering en het Marker Museum.
Aanvullingen op het artikel ‘Jachtschippers en boeierknechten’, (deel 3), gepubliceerd in ‘Spiegel der Zeilvaart’ (2025-9)
Jachtschippers op huurjachten
In het artikel ontbreekt een passage over jachtschippers op huurjachten:
Jachtschippers op huurjachten maken het mogelijk dat onervaren zeilers toch kunnen gaan zeilen op bijvoorbeeld een lemsteraak of zeiljacht, in Nederland of in het buitenland.
(met dank aan Sander Leeman, die gereageerd heeft op het artikel)
Charles Koek en Henjo Zwering zijn de jachtschippers op de Catharina van Vitens. Foto: auteur
Jachtschippers Boeier Catharina
De boeier Catharina van Vitens, bij het Schippershuis in Terherne. foto: auteur
In actie op de boeier Catharina: Charles Koek aan het roer, Henjo Zwering aan de fok
Sinds 2022 is Alisa Stekelenburg jachtschipper op de lemsteraak Witte Walvis van Achmea. Als bemanning fungeren Hedzer Span of Laura Stekelenburg
Lemsteraak Witte Walvis op het IJsselmeer bij Stavoren in 2012. Foto Marten Sandburg
Alisa Stekelenburg aan het roer van de Witte Walvis en Alisa met haar zus Laura
Vanaf 2000 t/m 2022 was Jappie Uithof de jachtschipper op de Witte Walvis. Alisa vaart vanaf 2010 mee, eerst als gastvrouw, later als co-schipper.
Foto: Jappie Uithof (l) en Simon Schermerhorn op de Witte Walvis in de winterberging in Drachten (juli 2020)
Jachtschipper Lemsteraak ‘de Groene Draeck’
Een bemanningslid van ‘de Groene Draeck’ op het voordek tijdens SAIL 2025
Jachtschippers Lemsteraak Groenevecht
De lemsteraak Groenevecht van Cor van Zadelhoff voor New York met jachtschipper Bob Wierenga. Foto: ‘Spiegel der Zeilvaart’ 2009-9
Bob Wierenga
Bob Wierenga was eerst jachtschipper van ‘de Groene Draeck’ en daarna ruim 22 jaar op de ‘Groenevecht’
bron foto: Instagram Bob Wierenga
Jan Hein Wondergem
Knipsel: Bron: Telegraaf
Jan Hein Wondergem met de Groenevecht in Parijs tijdens de Olympische Spelen
Bron foto: Jan Hein Wondergem
De kapiteins van de Grote Zeilvaart zijn verenigd in het kapiteinscollege ‘Hoop op Bezeiling’: Lees meer >
Jachtschipper Bram Nijenhuis tussen ‘de scheepsjongens van Bontekoe.
Bron foto: NH-dagblad
Jachtschippers op superjachten
Borkumriff IV. Bron foto: Huisman
Wijnand van den Boogaard is schipper op de Borkumriff IV
foto: Linked-In
AANVULLINGEN DEEL 2
Aanvullingen op het artikel ‘Jachtschippers en boeierknechten’, (deel 2), gepubliceerd in ‘Spiegel der Zeilvaart’ (2025-8)
Deel 2: de ‘kop’ van het artikel:
Noot nummer 7
In de tekst is noot nr. 7 weggevallen. Die hoort bij de tekst over Arie van der Pluijm op pag. 55
‘Duvel fen Earnewâld’
In het artikel staat dat Gerrit Wester in Grou de bijnaam ‘duvel fen Earnewâld’ kreeg. Auke Bijlstra reageerde op het artikel en wijst er op dat de bijnaam ‘duvel fen Earnewâld’ hoort bij Frerik Helffrich, een ver familielid.
De échte ‘duvel fen Earnewâld’ was inderdaad Frerik Helffrich, blijkt o.a. uit de bron Tresoar >.
De vermelding van de bijnaam in het artikel is gebaseerd op de tekst ‘de boeierknechten’ uit de monografie over ‘De Friese boeier Constanter (1877-1977) geschreven in 1966 door H.G. van Slooten (1913-1994). Zie het tekst-fragment:
Jongste en oudste jachtschipper
Sollicitatiebrief van 16-jarige Jacob Kooij dd 1-2-1920.
Bron: Archief Nederlandsche Vereeniging van Jachtschippers
Jaap Schreur, de oudste jachtschipper
Bron: De Waterkampioen 25-9-1936
Tjerk Voordewind (boeier Stavo)
Bijschrift van deze foto in het boek ‘Voor de wind’: Tjerk Voordewind, 75 jaar op het dek van de Stavo. Klaar bij de vallen, want er is een bui op komst.
De Stavo in het Nieuwe Kanaal bij Leeuwarden. Foto: Scheepstra
l: Schipper Tjerk Voordewind, Jhr. Cornelis van Eysinga, zijn 2e vrouw aan het roer, een neef op de achtergrond.
o.a. bewaard gebleven van de Stavo: kop van een moor met tulband (h:13 cm), de roerklik (h:24 cm), Collectie Fries Scheepvaart Museum [FSM-J103 en 104)
Jacob van Gelder (Schokker Margaretha)
Jacob ‘Jaap’ van Gelder aan het poetsen op de Margaretha. Hij was al schipper bij de eerste eigenaar:
Foto uit collectie fam. van Beuningen
Schokker Margaretha in het Westerdok (fragment van foto van Jacob Olie gemaakt op 26-8-1895
Jelle Sytema (Fries jacht Njord)
Jelle op het voordek van de Njord. Hij bouwde het bewaard gebleven model.
bron foto’s : 150 jaar Fries jacht NJORD, Sybren Kingma Boltjes en Klaas Smit
In het fraaie boek over het Friese jacht ‘Njord’ staat interessante informatie over de zeilknecht Jelle Sytema.
Het kasboekje is bewaard gebleven, met latere toevoeging in potlood ‘1914-’18…
Bron: fam. Kingma Boltjes
Daan Zaal (Mary, Mary II, Mary III, Mary)
In 1909 werd Daan Zaal schipper op de 12-meter Mary II.
In 1937 werd Daan Zaal schipper op het 20 meter lange motorschip met hulptuigage Mary (ex Bulldog)
Joh. Koopmans (botter Brandaris)
Joh. Koopmans maakte scheepsmodellen op professioneel niveau
Foto Brandaris: Ons Element 1921
Jacob Taalen (Tweemaster Frida)
In het fotoalbum van Ernst Crone werden de foto’s voorzien van een komisch onderschrift, bij windstilte:
Links: Jacob Taalen, rechts Ernst Crone
bron: Scheepvaartmuseum
De tweemaster Frida van Ernst Crone, waar Jacob Taalen van 1924 tot 1957 bemanningslid op was, vanaf 1928 als schipper
Albert Oudman (Schoener Vigilanter)
Albert Oudman (l) schiet een zonnetje
ontwerp ‘replica’ van de scheepstrui
Vigilanter
bron foto’s : logboeken van de Vigilanter
In de logboeken schrijven bij iedere reis de meevarende leden van de familie van Beuningen en de gasten hun naam zelf in het logboek. De bemanningsleden staan niet vermeld.
Bij de 1e reis in 1929 schrijft Van Beuningen (bij uitzondering) de namen van de bemanningsleden in het logboek van de Vigilanter:
A. Oudman (kapitein), E. Janke (stuurman), F. Rietdijk (matroos), W. van Deelen (machinist) en H. Boer (steward/kok)
Op de meeste foto’s in het logboek staan vooral de familie en de gasten. Een zeldzame foto met 4 van de 5 bemanningsleden, onderschrift:
‘De log wordt ingehaald’: Jurrie, Albert, Jahnke, Willem’
(de kok Hennie staat niet op de foto
Gerrit Wester (boeier Constanter)
Gerrit Wester (bijnaam ‘duvel een Earnewald’ aan de fok op de boeier Constanter.
foto: Collectie fam. Halbertsma
De Constanter werd in 1960 bij een brand bij het schiphuis gered door boeierknecht Gerrit Wester.
Foto: Website Constanter
Arie van der Pluijm (diverse schepen)
Arie van der Pluijm in actie
Foto: Collectie Gerrit van der Pluijm
De meeste jachtschippers waren actief op 1 of enkele schepen. Arie van der Pluijm was werkzaam op een hele serie schepen: Kortenaer, Groene Leeuw, Corabia, Erivale, Olivier van Noort, Zeehond en Atalante.
In de periode 1952-1962 was Arie van der Pluijm jachtschipper op de Olivier van Noort (foto) van Albert Goudriaan, waarmee met succes vele wedstrijden werden gezeild.
Foto: Collectie G. v.d. Pluijm
Krantenknipsel (1969) met (als inzet) 2 tekstfragmenten uit het artikel
Tekening van de Olivier van Noort door Robbert Das (2009). Arie van der Pluijm was jachtschipper op dit beroemde jacht.
Stuur een reactie > (reactie op het artikel en/of reactie op de aanvullingen)
.
AANVULLINGEN (DEEL 1)
Aanvullingen op het artikel ‘Jachtschippers en boeierknechten’, (deel 1), gepubliceerd in ‘Spiegel der Zeilvaart’ (2025-7). Het artikel beschrijft de geschiedenis van de jachtschipper.
De kop van het artikel. Foto: Lemsteraak Isalania met twee schippers en zittend Graaf Bentinck. Bron: Archief KNZ&RV
Joh. Koopmans (voorzitter van de NVVJ (Nederlandsche Vereeniging van Jachtschippers) omschrijft de taken van de jachtschipper:
Passage uit notulen van de vergadering van bestuurders zeilverenigingen en de NVVJ (Nederlandsche Vereeniging van Jachtschippers) op zondag 7 december 1919 in Hotel “Krasnapolsky” te Amsterdam. Bron: Archief NVVJ
Door de extra belasting en crisistijd verdwenen veel jachten naar het buitenland. De uittocht was rampzalig voor de jachtschippers:
Bron: Waterkampioen 29-5-1931
Details over schipper Jan de Wagt
Predikant en publicist R.J. de Stoppelaar schreef in detail over de jachtschipper Jan de Wagt van de boeier ‘Tjet Rixt’
Foto: Reinder Jakobus de Stoppelaar (1873-1948)
Kleine Sixpenning (bron: KNZ&RV)
Voorpagina van het boek ‘Het water op’ [400 jaar pleziervaart in Nederland]: Schipper Reindert van Laar aan boord van het kitsjacht Helvetia. De naam van de dame is onbekend.
.
REACTIES
Reacties op het artikel ‘Jachtschippers en boeierknechten’ in ‘Spiegel der Zeilvaart’ en op LinkedIn:
Met belangstelling heb ik het artikel gelezen. Wat mij opviel is dat jullie buiten beschouwing hebben gelaten dat er vele schippers varen op huurjachten. Deze schippers maken het mogelijk dat onervaren zeilers toch kunnen genieten van het zeilen op een jacht of dit nu een lemsteraak is op het Wad of een Bavaria op de Middellandse zee. (Reactie van Sander Leeman op 29-10-’25)
Een aanrader en interessant om te lezen. [Willem Eerland]
Dank voor het mooie artikel in de Spiegel over jachtschippers. Ik heb het met genoegen mogen lezen. Wel wil ik vermelden dat er een onjuistheid in staat. Het gaat over de bijnaam van Gerrit Wester dat was namelijk niet “ De Duvel van Earnewald”. Dit was Frerik Helffrich verre familie van mij. Mijn overgrootmoeder was een Helffrich. [Auke Bijlstra, 28-9-’25]
Het is weer een mooi artikel in de Spiegel! (Gerrit van der Pluijm dd 26-9-2025)
Reactie van de heer D.A. Molenaar:
Met interesse las ik uw bijdrage in de SdZ over jachtschippers. Mijn aandacht werd allereerst in deze bijdrage getroffen door uw opmerking over het scheepsmodel Njord en de informatie over de botter Brandaris. Van dit schip heeft mijn grootvader Dirk Adrianus Molenaar (1875-1941) een model gebouwd, dat door vererving in mijn bezit kwam. De staat was, hoewel redelijk geconserveerd in een vitrinekast, hoognodig aan een restauratie toe. Het blijkt maar weer dat dit niet alleen opgaat voor bestaande schepen, maar zeker niet minder voor scheepsmodellen…
Dat er schippers op jachten meevoeren is mij bekend, de naam Koopmans niet. Ook mijn grootvader heeft als jachtschipper gevaren… Hij maakte ook scheepsmodellen waarvan er 2 in het museum te Amsterdam staan, een tjotter en een het hoogaarsjacht Oscar en Virginie. Overige modellen zijn bewaard binnen de familie en verzamelaars van weleer, oa de scheepsbouwfamilie Boele. Het model van de Brandaris is nu weer in topconditie. Mijn grootvader zou er trots op geweest zijn naar mijn stellige overtuiging. [D.A.Molenaar (Capelle a/d IJssel , dd 27-9-25]
De heer Molenaar heeft van de restauratie een boekwerk/fotoverslag gemaakt :
Een foto van het model van botter Brandaris, gerestaureerd door D.A. Molenaar
Meer foto’s > (van het gerestaureerde model van de Brandaris)
Reactie op het artikel van de heer P.C.C. ‘Carl’ van Vloten (16-9-2025):
In het artikel over knechten en schippers op plezierjachten in uw zeer gewaardeerd blad kwamen herinneringen boven uit een nogal lang verleden:
Omstreeks 1955 kochten we de Greate Bear een 8.30 m lange boeier gebouwd in Britswerd die toen Alice heette. In deze periode bracht ik een bezoek aan de Almeri van de fam. Bangert uit Amsterdam die in Warmond bij jachthaven het Fort lag. De Almeri van 18.20 m was de grootste boeier ooit gebouwd door Auke van der Zee op de beroemde Jouster werf. Ondanks berichten over de verslechterde toestand door afzinken in de 2e wereldoorlog leek zij in prima staat, zij het wit geschilderd. De schipper, een van de weinige die ik ooit ontmoette, woonde aan boord en heeft mij over het schip rondgeleid en overal een buikdenning opgelicht en nergens een spoor van lekkage ! De Almeri had geen motor, laat staan een boegschroef, alles op de zeilen.
Reactie op het artikel van Dirk Huizinga. (19-9-2025):
Met genoegen las ik het artikel over zetschippers tijdens de beginjaren van de watersport in ‘Spiegel der Zeilvaart’. Verrast was ik door de fraaie foto van Jan de Wagt uit het boek van De Stoppelaar…
Dirk voegt een interessante passage toe uit zijn boek ‘Tjet Rixt en haar mannen’. Dit interessante boek is te downloaden via deze link >.
De passage: Geschikte schippers? (ingekort)
Over schipper de Wagt (van de boeier) en Cuperus (van de motorboot):
Mijn meeste gasten zijn heel positief over de zeiltochten die zij met Jan de Wagt maken. Jan is een rasverteller, is geestig en kan goed met mensen omgaan. Dat ligt wel eens anders met de zetschipper Cuperus op de motorboot. Die is vaak stug in de omgang en alleen dienstig als Mindert iets van hem wil. Die dienstverlenende houding heeft hij niet bij anderen. Dan doet hij eenvoudig niet wat de gasten hem vragen. Tjeerdje Hepkema wil, na enige ernstige aanvaringen met deze schipper, in 1926 daarom niet langer met haar gezin met de salonkruiser varen als Cuperus daar zetschipper is.
Aan het genus “schipper en boerenknecht” mankeert volgens Mindert Hepkema meestentijds wel iets:
De een is snoepzuchtig om geen erger woorden te gebruiken, de ander vergeet zich wel eens door de drank, een derde onderschat de gevaren en toont gebrek aan navigatie en de meesten hunner zijn liever lui dan moe. Dit laatste is langzamerhand een der grootste gebreken van Cuperus geworden en daarbij komt dat hij stug en betrekkelijk onverschillig van aard is en allerminst een beminnelijk humeur bezit… (Uitzondering zijn boeierknecht Jan de Wagt en zijn chauffeur…)
Bron: Huizinga, D. : Tjet Rixt en haar mannen. Drachten, 2017 p. 151, 152
In dit boek staan ook de onderstaande twee foto’s van boeierknecht Jan de Wagt, (verscherpt en ingekleurd door Moente Maritieme Kunst in 2025:
Schipper Jan de Wagt houdt in het gangboord de giek uit. foto A. de Koningh uit het reisverslag van Tjeerdje Hepkema (Collectie T. Slager, Heerenveen), verscherpt en ingekleurd in 2025 door Moente Maritieme Kunst.
In het boek ‘Tjet Rixt’ en haar mannen’ staat ook de weergave van een gesprek in 1994 tussen Jaap Hepkema (1922-1994) met Thedo Fruithof, toen conservator van het Zuiderzee-museum. Een passage:
Schipper Jan de Wagt (1873-1940) in Heerenveen, Breedpad 1932. Collectie Fries Scheepvaart Museum, verscherpt en ingekleurd in 2025 door Moente Maritieme Kunst.
…..
Nog een jeugdherinnering van Jaap Hepkema uit het boek ‘Tjet Rixt en haar mannen’ , auteur Dirk Huizinga: (fragment bijlage 8). De ‘boeierman’ is Jan de Wagt.
